Ontstaan Altena

Van het ontstaan van boerengemeenschappen in het Land van Heusden en Altena naar de toekomst met dezelfde gemeenschappen anno 2014. En welke rol speelt de vrouw in deze ontwikkeling?

Van jagers naar boeren

De eerste bewoners in onze streek waren vijfduizend jaar geleden te vinden rond Waardhuizen op de rivierzandheuvels, de donken die boven het moeras uitstaken. De bewoners leefden van de jacht (de mannen) en het verzamelen (de vrouwen). In de zomer werd de donk bewoond, in het najaar trokken de jagers naar hogere gedeelten van Nederland waar geen rivieren waren die overstroomden. Als de herfststormen kwamen, veranderde het rivierwater in een kolkende massa. Heel veel land stond maandenlang onder water. Pas rond het jaar 600 kwam er meer permanente bewoning. Mensen gingen op hoger gelegen oeverwallen en stroomruggen langs de rivieren wonen. De bewoners legden akkers aan, teelden haver, gerst en bonen. Een groepje huisjes werd na een poosje een dorp.

Coöperaties

Aan het begin van de twintigste eeuw veranderde er veel voor de boeren. Werk wat eeuwenlang met de hand en met paardenkracht gedaan was, werd overgenomen door machines. Om machines aan te kunnen schaffen was samenwerking een voorwaarde. Er waren niet veel boeren die in hun eentje de middelen hadden om een machine te kopen. Er ontstaan agrarische coöperaties. Boeren leren ’s winters in de avonduren hoe je kunstmest moet gebruiken en ziekten in gewassen kunt bestrijden. Er komt een melkfabriek in Genderen en Nieuwendijk. De boerin had vooral werk binnenshuis met zorg voor huishouden en kinderen. Toch was ze op de achtergrond vaak ook ‘meewerkend voorvrouw’ en hielp bij het hooien, melken, kaas maken etc. Daarnaast besliste de boerin wel degelijk mee over de bedrijfsvoering, alhoewel dit niet vaak openlijk werd benoemd.

Een ander markant punt van verandering voor de boerengemeenschappen in onze streek was de ruilverkaveling, gestart in 1959. Ons gebied was onderverdeeld in veel kleine stukjes land. Dat kwam doordat de boeren eeuwenlang het land verdeelden onder hun kinderen en dat zo eerlijk mogelijk probeerden te doen. Elk kind kreeg evenveel ,niet alleen in oppervlakte, maar ook evenveel vruchtbaar en minder vruchtbaar land. Al die kleine stukjes landen waren tijdrovend om te bewerken, zeker met de komst van (grote) landbouwmachines. Bovendien was er na de Tweede Wereldoorlog behoefte aan veel en goedkoop voedsel. De ruilverkaveling in het Land van Heusden en Altena was de grootste van Europa en werd begin jaren zeventig afgerond.

Meer weten over de geschiedenis van boeren tussen Maas en Merwede? Lees Deel 15 – (2006) – Boeren tussen Maas en Merwede; een agrarische geschiedenis. Historische Reeks Land van Heusden en Altena www.historischereeks.nl  Of deel 21 – (2012) – Geschiedenis van het Land van Heusden en Altena geschreven en getekend voor kinderen www.verhalenvanaltena.nl